You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.

Loading...

Zakres
poradnictwa

  • prawo pracy
  • prawo cywilne
  • prawo administracyjne
  • prawo ubezpieczeń społecznych
  • przygotowanie do rozpoczęcia działalności gospodarczej
  • sprawy rodzinne
  • prawo podatkowe z wyłączeniem spraw podatkowych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej

Zasady udzielania porad prawnych

  • Porady prawne udzielane są bezpłatnie.
  • W celu usprawnienia kontaktu, zalecane jest (w ramach możliwości) kierowanie pytań przede wszystkim na adres e-mail: konsultant@wifoon.pl, w tym również w celu umówienia rozmowy. Konsultacji podejmą działania w celu sprawnego kontaktu z Państwem, w tym również w ramach możliwości poza ww. godzinami. Cenne będą również wiadomości SMS, w których powiadomią Państwo, że oczekują Państwo na kontakt i wskażą Państwo sprawę w któej się kontaktują.
  • Godziny pracy konsultanta:
    pon-środa, w godz.06.00-09.00
    czwartek – piątek, w godz. 17.00-20.00
  • W sprawach wymagających dodatkowych konsultacji (po uprzednim wyrażeniu zgody przez beneficjenta) pomoc prawna udzielana jest w terminie do 21 dni.
  • Nie oferujemy funkcji pełnomocnika procesowego.

Dyżury prawnika

Dyżury pełnione przez prawnika odbywają się przy ul. Bukowskiej 27/29 w Poznaniu, dwa razy w tygodniu

W celu umówienia terminu wizyty prosimy o kontakt telefoniczny
791 390 084

"W związku z panującą epidemią COVID-19 wsparcie prawne udzielane jest w pierwszej kolejności w formie zdalnej (telefoniczne i e-mailowo). W celu wsparcia zdalnego możliwe jest również ewentualne przekazanie przez Państwa kopii dokumentów w siedzibie WIFOON. W sytuacjach bezwzględnie wymagających konsultacji bezpośrednich, jeżeli nie sprzeciwiają się temu wymogi sanitarne i zdrowotne, udzielane są porady w Biurze, po wcześniejszym indywidualnym umówieniu terminu spotkania".

Projekt „Ośrodek Informacji i Bezpłatnych Porad Prawnych dla Osób z Niepełnosprawnościami WIFOON 2021” jest współfinansowany ze środków budżetu Miasta Poznania.

Świadczenia uzyskanie w związku covidowym wydłużeniem ważności orzeczeń o niepełnosprawności

Epidemia COVID-19 utrudnia m.in. bieżące wydawanie orzeczeń o stopniu niepełnosprawności. W celu niedopuszczenia do sytuacji, w której osoby z niepełnosprawnościami utraciły by możliwość zapewnienia sobie ciągłości w dysponowaniu stosownymi orzeczeniami, w tzw. specustawie COVID-19 wprowadzono art. 15h. Jeżeli termin ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności upływa w okresie obowiązywania epidemii, orzeczenie zachowuje swoją ważność:

  • do czasu wydania nowego orzeczenia o stopniu o niepełnosprawności,
  • do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub epidemii.

Aktualnie najbardziej prawdopodobne jest utracenie ważności orzeczenia, ze względu na wydanie nowego, nie można jednak pomijać również drugiego z ww. momentów, mającego charakter graniczny.

Dopóki nie zostanie wydane nowe orzeczenie, dopóty obowiązującym jest stare orzeczenie, aż do nastąpienia 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub epidemii.

W konsekwencji orzeczenie takie stanowi dalszą podstawę do kwalifikowania danej osoby do posiadającej taki stopień niepełnosprawności jaki z niego wynika. Innymi słowy, mocą przepisów specustawy COVID-19, wskazany w orzeczeniu okres ważności ulega wydłużeniu aż do zaistnienia pierwszego z ww. momentów, bez konieczności zmiany treści samego orzeczenia (dokumentu).

Wskazana reguła ma istotne znaczenie również w kontekście świadczeń, które są związane z posiadaniem ważnego orzeczenia (np. zasiłek stały)

W praktyce doradczej ujawniają się pytania dotyczące tego, czy następcze ustalenie, w ramach kolejnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lżejszego stopnia niepełnosprawności niż dotychczasowy będzie wiązało się z uznaniem wypłaconych świadczeń za niezależne i koniecznością ich zwrotu.

We wskazanym zakresie należy podkreślić, że wydanie nowego orzeczenia (a właściwie uzyskanie przez nie przymiotu ostateczności) reguluje stan prawny na przyszłość. Nie zmienia tego okoliczność, iż orzeczenie to zostało wydane później niż w normalnej, niekoronawirusowej, rzeczywistości. W konsekwencji nie sposób uznać, że pobieranie świadczeń, ze względu na ustawowe wydłużenie okresu uznania za osobę o określonym stopniu niepełnosprawności, ze względu na utrudnienia w terminowym wydaniu nowego orzeczenia może stanowić podstawę uznania, że świadczenie było nienależne i podlega zwrotowi. Przez tak długi czas, jaki był konieczny do wydania nowego orzeczenia, stare wywoływało wszelkie skutki prawne w tym było wystarczającą podstawą dla uznania, że osoba posiada określony w orzeczeniu stopień niepełnosprawności.

Rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, jako warunek konieczny uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego

Uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego warunkowane jest wieloma czynnikami o których mowa w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej: u.ś.r.). Jednym z nich jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak wskazuje się w orzecznictwie „świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, (…), lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu.” (wyrok WSA w Olsztynie, II SA/Ol 34/21)

Opieka musi uzasadniać niepodejmowanie pracy

Aktualnie najbardziej prawdopodobne jest utracenie ważności orzeczenia, ze względu na wydanie nowego, nie można jednak pomijać również drugiego z ww. momentów, mającego charakter graniczny.

„Sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. (…)

Dla rozstrzygnięcia zatem sprawy w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie, czy rodzaj lub ilość czynności z zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegająca się o świadczenie uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej” (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 lutego 2021 r., III SA/Gd 1192/20).

Powyższe wymusza ocenę każdej sytuacji w sposób indywidualny i utrudnia czynienie wniosków uogólnionych w oparciu o orzecznictwo. Niemniej jednak zasadne wydaje się wskazanie chociażby na wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 2021 r., III SA/Gd 58/21, zgodnie z którym „dla przyjęcia, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, nie jest konieczne aby jej wykonywanie następowało w innym zakresie niż czynności związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, czy zakupy są czynnościami dnia codziennego. Pomoc przy czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków, zażywaniu leków można zaś traktować, jako czynność dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych, które to czynności w połączeniu z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem, mogą wypełniać cały dzień. Z okoliczności sprawy wynika, że opieka nad matką skarżącego zajmuje znaczną część dnia. (…)Podsumowując tę część rozważań Sąd wskazuje, że o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Jak wskazano wyżej ustalenia te w rozpoznawanej sprawie w wyczerpujący sposób można było poczynić na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, obejmującego orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz wywiad środowiskowy.”/

Niemniej jednak nie można pomijać okoliczności na które wskazał WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 18 lutego 2021 r., w którym to orzeczeniu wskazano, że zakres sprawowanej opieki musi uzasadniać niepodejmowanie pracy zarobkowej, aby możliwe było uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Taki stan nie zachodzi, jeżeli obowiązki osoby sprawującej opiekę, sprowadzają się w istocie, do prowadzenia gospodarstwa domowego „w którym skarżący wraz ze swoją rodziną również zamieszkuje i nie wykraczają one poza podstawowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym przez osoby pracujące nawet w pełnym wymiarze czasu pracy. Natomiast pomoc matce – (…) - polega na przygotowywaniu kąpieli, wykupowaniu leków i ich dawkowaniu, organizowaniu wizyt lekarskich lub wychodzeniu na spacery. (…) W związku z tym w aktualnym stanie faktycznym nie sposób uznać, że konieczność sprawowania opieki nad matką uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia.”.

Uprzedni stan bezrobocia nie uniemożliwia uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego

Jak wskazał WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 4 marca 2021 r., III SA/Gd 1197/20, „rezygnację z pracy należy rozumieć zarówno jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Wykładnia omawianego pojęcia musi się odbywać przez pryzmat celu jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom opiekę tę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. (…). O braku związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy a koniecznością sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, nie może w szczególności przesądzać słaba aktywność zawodowa wnioskodawcy (w przypadku skarżącej okres 5 lat pracy).”

Podobne stanowisko zajął WSA w Gorzowie Wlkp. w wyroku z dnia II SA/Go 47/21, uznając, że „fakt, że skarżąca nie pracowała chwili powstania niepełnosprawności męża ani też w późniejszym okresie nie przekreśla możliwości przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie łączy bowiem uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego jedynie z faktycznym zaprzestaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., czy z rezygnacją z realnej propozycji takiej pracy, ale wskazuje, iż również niepodejmowanie zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną pozwala na przyznanie tego świadczenia. Jest ono zatem skierowane do osób obiektywnie zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem tego zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. (…) Niewątpliwie w kontrolowanej sprawie stan męża skarżącej niezdolnego do samodzielnej egzystencji powoduje, iż wymaga on całodobowej opieki, która jak wynika z wywiadu jest wykonywana przez wyżej wymienioną we wszystkich sferach życia codziennego. Tego rodzaju zakres opieki powoduje, iż skarżąca nie może podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto wskazać należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki.”.

Uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie tamuje również niezamieszkiwanie opiekuna z osobą pielęgnowaną

Jak wskazał WSA w Lublinie z wyroku z dnia 16 marca 2021 r., II SA/Lu 728/20 „organ odwoławczy, błędnie wykluczając stałość sprawowania opieki skarżącej nad matką, wadliwie wywiódł z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymóg wspólnego zamieszkiwania opiekuna i osoby nad którą sprawuje opiekę i sprawowania całodobowej opieki, którymi to pojęciami w żadnym miejscu tego przepisu prawodawca się nie posługuje.

Obowiązujące w tym zakresie orzecznictwo, które sąd w całości podziela, wskazuje, że wspólne zamieszkiwanie osoby niepełnosprawnej i jej opiekuna, nie jest warunkiem uzyskania świadczenia, którego sprawa dotyczy (…). Należy mieć bowiem na uwadze, że tylko gdy odległość pomiędzy miejscami zamieszkania opiekuna i wymagającego pomocy jest zbyt duża, wówczas rzeczywiście - mając na uwadze zgromadzony w sprawie określony materiał dowodowy obrazujący przede wszystkim stan zdrowia osoby niepełnosprawnej i wynikające z niego wymagania - można przyjąć, że uniemożliwia to sprawowanie opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W wypadku jednak, gdy odległość taka jest niewielka, za niewłaściwe uznaje się twierdzenie, że wyklucza ona możliwość sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną.

Ważne bowiem jest aby opiekun pozostawał w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Innymi słowy przepis art. 17 ust. 1 nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę.”

… ale zajmowanie się prowadzeniem domu już tak

Zgodnie ze stanowiskiem WSA w Gdańsku wyrażonym w wyroku o sygn. III SA/Gd 19/21 „istotnym jest również podkreślenie, że wnioskodawczyni ma pod opieką czworo małoletnich dzieci (w wieku 6, 4 i 2 lata – bliźnięta). W świetle zasad doświadczenia życiowego niezwykle trudne jest w takiej sytuacji pogodzenie czynności opiekuńczych nad małymi dziećmi z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną. Jak zasadnie podniósł organ odwoławczy tego typu sytuacja faktyczna wskazuje z jednej strony na to, że w rzeczywistości skarżąca nie może poświęcać całego swojego czasu na opiekę nad matką (która to opieka w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. ma być opieką stałą lub długotrwałą), z drugiej zaś, że ewentualne niepodejmowanie zatrudnienia jest podyktowane nie koniecznością opieki nad matką (jako okoliczność wyłączna) lecz także opieką nad małoletnimi dziećmi.”

Świadczenie pielęgnacyjne a prawo do emerytury

Świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej: u.ś.r.) „nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, (…), lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu.” (wyrok WSA w Olsztynie, II SA/Ol 34/21).

Uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego warunkowane jest wieloma czynnikami o których mowa w art. 17 u.ś.r. Jedną z okoliczności uniemożliwiających uzyskanie tego świadczenia jest posiadanie przez osobę sprawującą opiekę ustalonego prawa do emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.). Pomimo literalnego (dosłownego) brzmienia ww. przepisu, posiadanie uprawnień emerytalnych nie musi przekreślać uzyskania świadczeń pielęgnacyjnych. Powyższe wynika z rozbieżności interpretacyjnej, która kreuje trzy linie orzecznicze, z pośród, których dwie pierwsze, korzystne dla osób zainteresowanych wydają się być wiodące. Zjawisko to w sposób szczegółowy ukazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w wyroku z dnia 31 marca 2021 r., II SA/Łd 22/21.

Jak wskazano w ww. wyroku, „uwzględniając kryterium częstotliwości wyrażania poszczególnych poglądów przez judykaturę, jak i mając na uwadze ewolucję poglądów i argumentów poszczególnych składów orzekających na przestrzeni czasu, za dominujący można obecnie przyjąć pogląd, opowiadający się za przyznaniem uprawnionemu prawa wyboru świadczeń, z czym wiąże się zawieszenie prawa do emerytury w przypadku zbiegu prawa do emerytury i prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Niewiele rzadziej wyrażany jest również, zwłaszcza przez wojewódzkie sądy administracyjne pogląd, opowiadający się za przyznawaniem uprawnionym świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy między tym świadczeniem a świadczeniem emerytalnym. Natomiast często przyjmowany do czasu podjęcia wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a obecnie raczej incydentalnie, pogląd wyraża przekonanie, że osobie o ustalonym prawie do emerytury nie przysługuje w ogóle świadczenie pielęgnacyjne. (…)

Zwolennicy zawieszenia prawa do emerytury uznają, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór ten może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Przedstawiciele tego nurtu podnoszą, że istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. (…) Zwolennicy drugiego z poglądów (…) przyjmują, że osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne, jednakże – odmiennie niż to zaprezentowano w przypadku pierwszego kierunku interpretacyjnego – nie w związku z zawieszeniem prawa do emerytury, lecz w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym. Istotną bowiem cechą osób, będących adresatami zawartej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związaną z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Przedstawiciele ostatniego z wyróżnionych poglądów, incydentalnie obecnie wyrażanego, opierając się wyłącznie na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., wykluczyli – (…) – zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. Ich zdaniem przemawia za tym wykładnia językowa przywołanego przepisu, a także odrębność systemu ubezpieczeń emerytalno-rentowych i świadczeń rodzinnych. Podnoszą oni, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wprost wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób wymienionych w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. w sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. W takim przypadku nie jest możliwe uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przepisy u.ś.r. nie umożliwiają przy tym miarkowania, czy też uwzględniania szczególnej sytuacji finansowej bądź rodzinnej wnioskodawcy, zakładając, że w każdym przypadku nie jest możliwy zbieg świadczeń emerytalnego i świadczenia pielęgnacyjnego. Takie rozstrzygnięcie nie narusza – w ich opinii – zasady równości określonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.”

Świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, czyli dla kogo?

Ustawa z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, określa warunki nabywania prawa, tryb przyznawania oraz zasady wypłacania i finansowania świadczenia dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (art. 1 ust. 1 wskazanej ustawy). Przepis art. 2 wspomnianej ustawy ustanawia „trzy kryteria przyznania prawa do świadczenia uzupełniającego: kryterium wieku, kryterium związane z niezdolnością do samodzielnej egzystencji oraz kryterium związane z otrzymywaniem i wysokością świadczeń. Wszystkie te kryteria muszą zostać spełnione łącznie.” (wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy, VI Wydział VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 19 sierpnia 2020 r., VI U 499/20).

Jak wskazuje sama nazwa ustawy, świadczenie uzupełniające dedykowane jest osobom niezdolnym do samodzielnej egzystencji, przy czym w akcie tym nie zdefiniowano wskazanego pojęcia.

Biorąc powyższe pod uwagę należy podkreślić, że pojęcie niezdolności do samodzielnej egzystencji występuje w:
1) art. 4 ust. 4 ustawy z dni 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
2) przepisach ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w tym art. 13 ust. 5 tej ustawy

Zgodnie z art. 4 ust. 4 ustawy z dni 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych „niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację.”. Z kolei art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowi, że „w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych orzeka się niezdolność do samodzielnej egzystencji.”.

O relacji zachodzącej pomiędzy tak samo brzmiącym ale odmiennie definiowanym pojęciem, na gruncie ww. ustaw wypowiedział się m.in. Sąd Rejonowy w Toruniu w wyroku z dnia 24 lutego 2021 r., IV U 381/20 wskazując, że:

„niezdolność do samodzielnej egzystencji na tle ustawy rehabilitacyjnej wymaga większej degradacji zdrowotnej. Ustawa o rehabilitacji mówi bowiem o naruszeniu sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, a ustawa o FUS o naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych.”.

We wskazanym zakresie należy uwzględnić, że zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie, dotyczących postępowania w sprawie świadczenia uzupełniającego, wypłaty tego świadczenia oraz wydawania orzeczeń, o których mowa w art. 2 ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Biorąc powyższe pod uwagę za zasadne należy uznać stanowisko wyrażone przez Sąd Okręgowy w Elblągu, IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 29 października 2020 r., IV U 167/20, zgodnie z którym w zakresie uzyskania świadczenia uzupełniającego, kluczowe jest przesądzenie niezdolności do samodzielnej egzystencji w rozumieniu ustawy emerytalnej. W konsekwencji, posługując się nomenklaturą Sądu Rejonowego w Toruniu, dla uzyskania świadczenia uzupełniającego nie jest konieczna tak istotna degradacja zdrowia jak w przypadku uzyskania orzeczenia Powiatowego lub Wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności.

Udogodnienia w szczepieniach przeciw COVID-19 dla osób z niepełnosprawnościami

Zgodnie z najnowszymi doniesieniami:

  • 1) od 10 maja, osoby z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
  • 2) od 25 maja osoby z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności,
mają możliwość korzystania z preferencyjnych warunków szczepień przeciw COVID-19 w ramach Narodowego Programu Szczepień.

Osoby legitymujące się ww. kategoriami orzeczeń nie muszą umawiać się na termin szczepienia. Wystarczające jest przyjście do Punktu Szczepień Powszechnych i w godzinach pracy takiego punktu i zaszczepienie się przeciwko koronawirusowi bez kolejki – po zarejestrowaniu się oraz zakwalifikowaniu do szczepienia.

Wykaz Punktów Szczepień Powszechnych został opublikowany na stronie:

Mapa punktów szczepień - Szczepienie przeciwko COVID-19 - Portal Gov.pl (www.gov.pl)

Powyżej wskazane preferencje wynikają z komunikatu Ministerstwa Zdrowia, który otrzymały Punkty Szczepień Powszechnych. Niezależnie od ww. udogodnień, należy pamiętać, że szczepienia osób z niepełnosprawnością mogą być zorganizowane w:

• ośrodkach wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, o jakich mowa w ustawie o pomocy społecznej (środowiskowe domy samopomocy i kluby samopomocy),
• warsztatach terapii zajęciowej,
• zakładach aktywności zawodowej,
• centrach integracji społecznej,
• klubach integracji społecznej,
• ośrodkach Rehabilitacyjno Edukacyjno Wychowawczych,
• w ramach programu „Rehabilitacja 25 plus",
• szkołach przysposabiające do Pracy,
• mieszkaniach chronionych.

Na terenie ww. ośrodków mogą zostać zaszczepione:
• osoby z niepełnosprawnością korzystające z tych placówek,
• opiekunowie tych osób,
• personel tych placówek.

Aby zorganizować szczepienia na terenie swojej placówki, każdy ośrodek powinien nawiązać współpracę z wybranym punktem szczepień i przygotować listę osób chętnych do zaszczepienia. (https://www.rpo.gov.pl/pl/content/zasady-szczepien-na-covid-osoby-z-niepelnosprawnosciami-mz-RPO)

Biuro Ośrodka Informacji WIFOON

Biuro czynne jest od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00–16:00
ul. Bukowska 27/29,
60-501 Poznań
e-mail: biuro@wifoon.pl
Tel: 61 823 47 91

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania

Czy Sąd rozpatrując pozew bierze z urzędu (tj. samodzielnie) pod uwagę przedawnienie roszczenia i czy możliwe jest dochodzenie roszczeń przedawnionych?
Możliwe jest dochodzenie roszczeń przedawnionych. Jeżeli pozwany uważa, że roszczenie jest przedawnione powinien oznajmić to Sądowi, który rozpoznaje sprawę czyli wyraźnie ująć to w piśmie skierowanym do Sądu lub powiedzieć podczas rozprawy. Jeżeli zarzut przedawnienia nie zostanie przedstawiony sądowi, sąd rozpatrzy powództwo, tak jakby przedawnienie nie nastąpiło.
Czy otrzymanie wniesienie sprzeciwu od nakazu zapłaty wydanego przez e- Sąd czyli VI Wydział Cywilny (e-Sąd) Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie oznacza konieczność dojazdów do Sądu w Lublinie?
Nie. W razie prawidłowego wniesienia sprzeciwu nakaz zapłaty traci moc w całości, a sąd przekazuje sprawę do sądu według właściwości ogólnej. nie ma więc nigdy konieczności dojazdów do Lublina.
Czy możliwe jest dowolne zastępowanie umowy o pracę innymi umowami cywilnymi (szczególnie umową zlecenia)?
Nie. Nie, takie działania są pozbawione podstaw prawnych. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji gdy ktoś był zatrudniony jako pracownik tj. zawarto z nim umowę o pracę a następnie – pomimo, że wykonuje takie same obowiązki na rzecz tego samego podmiotu – zawierana jest z nim umowa zlecenia. Zgodnie Artykuł 22 § 1 Kodeksu pracy mówi, że przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Zgodnie z § 11 tego przepisu zatrudnienie w warunkach określonych w § 1 jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy. Artykuł 22 § 12 stanowi, że nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków wykonywania pracy, określonych w § 1.
Czy osobie z niepełnosprawnościami przysługuje uprawnienie do lokalu socjalnego w wypadku eksmisji?
Tak, w wypadku postępowania o opróżnienie lokalu przeciwko osobie, która jest niepełnosprawna sąd nakazuje wstrzymanie wykonania opróżnienia lokalu do czasu złożenia przez gminę oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego (art. 14 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie praw lokatorów).
Czym jest zachowek?
Zachowek to równowartość części spadku jaka przysługuje zstępnym (dzieciom, wnukom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Oznacza to, że z zachowkiem możemy mieć do czynienia jeżeli nie zachodzi dziedziczenie ustawowe, a więc dziedziczenie następuje na podstawie testamentu.
Czy roszczenie o zachowek przedawnia się?
Tak, obecnie roszczenie uprawnionego z tytułu zachowku przedawnia się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu.
Czy wysokość zachowku jest uzależniona od niepełnosprawności uprawnionego do zachowku?
Kodeks cywilny uzależnia wysokość zachowku od niezdolności do pracy. Jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy (lub małoletni) wynosi ona dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym zamiast połowy udziału jak to ma miejsce w pozostałych przypadkach.
W jakiej relacji do siebie pozostają orzeczenia wydawane przez lekarzy orzeczników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do orzeczeń o niepełnosprawności wydawanych przez powiatowe (wojewódzkie) zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności?
Zagadnienie to reguluje art. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o:
  • całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2, i niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności
  • niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy wymienionej w pkt 1, jest traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności
  • całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy wymienionej w pkt 1, jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności
  • częściowej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 3, oraz celowości przekwalifikowania, o którym mowa w art. 119 ust. 2 i 3 ustawy wymienionej w pkt 1, jest traktowane na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności.
    Przywoływane art. 12 i 13 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych definiują całkowitą i częściową niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji.
Orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o:
  • Niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu.
  • Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy.
  • Częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Artykuł 13 ust. 5 ustawy stanowi, że w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych orzeka się niezdolność do samodzielnej egzystencji.
Czy posiadając orzeczenie wydane przez lekarza orzecznika ZUS można wnosić wydanie orzeczenia o niepełnosprawności do powiatowego (wojewódzkiego) zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności?
Tak, osoby posiadające ważne orzeczenia lekarza orzecznika ZUS mogą składać do zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, dla celów korzystania z ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów.
Czy osoba z niepełnosprawnościami ma prawo do skróconego czasu pracy?
Tak, ale z wyjątkami. Zagadnienie to reguluje art. 15 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Zasadą jest, że czas pracy osoby niepełnosprawnej nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo. Jednak czas pracy osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo, jeżeli lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad osobą niepełnosprawną wyda w odniesieniu do tej osoby zaświadczenie o celowości stosowania skróconej normy czasu pracy. Ponadto osoba niepełnosprawna nie może być zatrudniona w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych. Przywołanych regulacji nie stosuje się do osób zatrudnionych przy pilnowaniu oraz gdy, na wniosek osoby zatrudnionej, lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą wyrazi na to zgodę (art. 16 ustawy).